EÄŸil ilçesi, tarih öncesi dönemlerden baÅŸlayıp, pek çok medeniyetlere beÅŸiklik etmiÅŸtir. Orta Paleolitik ÇaÄŸda (MÖ 20.000-15.000) açık hava yerleÅŸmelerinin olduÄŸu, 1946 yılında bu bölgede yapılan basit kazılardan anlaşılmaktadır. Sonraki dönemlerde insanların daha çok maÄŸaralarda kaldıkları toplayıcılık ve avcılığın geçimi saÄŸlamada yegane yol olduÄŸu bilinmektedir. EÄŸil’deki birçok maÄŸaranın “OrtataÅŸ” çağından kalmış olduÄŸu anlaşılmaktadır.Åževket BEYSANOÄžLU eserinde; EÄŸil’i de içine alan kuzey bölgesinin adının Sophane olduÄŸunu ifade etmektedir.EÄŸil; çeÅŸitli medeniyet ve dönemlerde deÄŸiÅŸik adlarla anılmıştır.
Urartular; Supani, veya Supa, Romalılar döneminde; Arkochthiokerta, Artagigarta, Bizanslılar Döneminde; Banaz, Basilon, Phrourion daha sonra da Ä°ngila adını vermiÅŸler.EÄŸil Bölgesi Ä°ngilen/Ä°ngiline, Encil, Geil, Ekle, Agel adları ÅŸeklinde geçer.EÄŸil’in adı Evliya Çelebi Seyahatnamesinde “Gel” biçiminde geçmektedir. Bölgede yaÅŸayan insanların bir bölümü, bugün hala “Gel” biçiminde, diÄŸer bir bölümü de “Ekle” biçiminde kullanmaktadır. Åžeref Han’ın Åžerefname adlı eserinde, EÄŸil’le ilgili ÅŸöyle bir bilgi mevcuttur.“Bu EÄŸil, eÄŸik bir kemer üzerinde kurulmuÅŸ, saÄŸlam bir kaledir ve o kadar yüksektir ki; ona bakan herkese korku ve vehim hakim olur. Halkın aÄŸzında ve dilinde dolaÅŸan söylentiye göre, “Allah’ın velilerinden biri oradan geçerken o kemere iÅŸaret edip Türkçe olarak ‘EÄŸil’ demiÅŸ bunun üzerine kemer Allah’ın izniyle eÄŸilmiÅŸ ve eÄŸik bir durum olmuÅŸtur.” Bugünkü “EÄŸil” ismi bu olaydan sonra “EÄŸil” olarak deÄŸiÅŸmiÅŸ olabilir.
EÄŸil, MÖ 3500-1260 yılları arasında Subarular, Huriler, Mitanniler’in egemenliÄŸinde kalmıştır. Asur Krallarından I. Adad- Nirari (MÖ 1310-1281)’nin Mitanni ülkesine saldırarak, Mitanni Kralı I. Sattura ile oÄŸlu Vasatta’yı yendiÄŸini Asur tabletlerinde belirtilmiÅŸtir. (BeysanoÄŸlu) Asurlular, 1260-606 yılları arasında bu bölgede uzun süre egemenliklerini sürdürmüÅŸlerdir. EÄŸil Kalesi bu dönemlerde yapılmış olabilir.
EÄŸil’in yakın tarihini el aldığımızda ise 1936 Diyarbakır’ın merkez nahiyelerinden biri olmuÅŸtur. 4 Ocak 1936 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan, 3197 sayılı kanunla Diyarbakır iline baÄŸlı bir ilçe haline getirilmiÅŸtir. Ancak, 1939 yılında ilçe teÅŸkilatı EÄŸil’den ÅŸimdiki Diyarbakır’ın Dicle ilçesine nakl edilmiÅŸtir. O zamana kadar EÄŸil’e baÄŸlı bir köy olan Dicle ilçe yapılmıştır.Ä°lçe olan EÄŸil’de bucak yapılmıştır.Ve Dicle’ye baÄŸlanmıştır.Dicle’nin adı EÄŸil ilçesi olmuÅŸtur.EÄŸil’in adı da Dicle Bucağı olmuÅŸtur. 11 yıl süren bu uygulamadan sonra, 18 Aralık 1951 günlü Resmi Gazete’de yayınlanan 5851 sayılı kanunla, Diyarbakır iline baÄŸlı EÄŸil ilçesinin adı “Dicle” ve bu ilçeye baÄŸlı Dicle bucağının adı da “EÄŸil” olarak deÄŸiÅŸtirilmek suretiyle bu karışık durum düzeltilmiÅŸtir. 1957’de EÄŸil bucağı, Dicle’den ayrılarak Diyarbakır merkez ilçesine baÄŸlanmıştır. 4 Temmuz 1987 tarih ve 3392 sayılı kanun ile de EÄŸil, Diyarbakır’a baÄŸlı bir ilçe olmuÅŸtur.
(1).jpg)
(1).JPG)
.JPG)